DEEL 2 — JOHANNA VAN EEDEN
Johanna wees naar stoel.
‘Ga zitten.’
Ik ging.
Mijn rug voelde kaarsrecht.
Alsof ik op school bij rector zat.
Zij merkte.
‘Je bent nerveus.’
‘Een beetje.’
‘Dat is goed.’
‘Waarom?’
‘Omdat mensen die nooit nerveus zijn bij erkenning vaak al te lang geloven dat ze hem vanzelf verdienen.’
Ik glimlachte.
‘Dan zit ik veilig.’
Haar blik zakte opnieuw naar blauwe stof.
‘Een armband?’
‘Zoiets.’
Ze stelde geen vraag.
Dat waardeerde ik onmiddellijk.
‘Weet je waarom ik jou persoonlijk wilde spreken?’
‘Nee.’
‘Ruben wilde het ook niet vertellen.’
‘Op mijn verzoek.’
Ze ging tegenover me zitten.
‘Veertien jaar geleden kwam een vrouw bij Tweede Hoofdstuk.’
Ik luisterde.
‘Ze heette bij jullie administratie Hélène.’
Ik kende honderden namen.
‘Dat zegt me niet direct iets.’
‘Dat hoort ook zo.’
Johanna glimlachte.
‘Het was niet haar echte naam.’
Ik voelde aandacht verscherpen.
‘Mijn jongere zus.’
Ik verstijfde.
‘Uw zus?’
‘Clara.’
Johanna keek naar haar handen.
‘Negenentwintig jaar getrouwd. Geen inkomen op eigen naam. Geen idee wat hypotheek kostte. Bankpas met weeklimiet. Echtgenoot die haar geen klap gaf, maar haar wel twintig jaar lang liet geloven dat zij zonder hem niets kon.’
Dat soort verhalen kende ik.
Niet één.
Honderden.
‘Clara vertelde mij pas veel later dat zij bij jullie was geweest.’
‘Ik kan niets bevestigen over cliënten.’
‘Dat hoopte ik juist.’
Johanna glimlachte.
‘Daarom respecteer ik jullie.’
Ze vertelde verder.
Clara had via Tweede Hoofdstuk een budgetcursus gevolgd.
Daarna loopbaangesprekken.
Vrijwilligerswerk.
Administratieve opleiding.
Een doorverwijzing naar familierechtadvocaat.
Tijdelijke woonruimte toen scheiding escaleerde.
‘Niet spectaculair,’ zei Johanna.
Ik knikte.
‘Meestal niet.’
‘Maar vier jaar later had ze eigen huurwoning, baan bij zorgorganisatie en bankrekening waar niemand haar uitgaven controleerde.’
Johanna’s ogen glansden.
‘Zij zei tegen mij: “Ze hebben me niet gered. Ze hebben me laten zien dat ik al die tijd dingen deed die vaardigheden waren.”’
Mijn keel trok.
Dat was precies wat ik ooit tegen Marleen had gezegd.
‘Clara is drie jaar geleden overleden,’ vervolgde Johanna.
‘Het spijt me.’
‘Dank.’
Ze keek mij aan.
‘In haar papieren zat map van Tweede Hoofdstuk. Oude werkbladen. Eén oefening had ze bewaard.’
Ik wist welke.
Wat doe ik eigenlijk allemaal?
Vrouwen schreven vaak:
maaltijden plannen;
afspraken bijhouden;
zorg organiseren;
rekeningen betalen;
familiecontact onderhouden;
problemen oplossen.
Daarna vertaalden we:
planning;
budgetbeheer;
logistiek;
zorgcoördinatie;
communicatie;
crisismanagement.
Huishoudelijke onzichtbaarheid naar werkbare taal.
Johanna haalde een gevouwen kopie uit tas.
‘Hier.’
Ik pakte hem.
Clara’s handschrift.
Bij Wat kan ik? had ze geschreven:
Volgens mijn man: niets bruikbaars.
Volgens mij na vandaag: eigenlijk ontzettend veel.
Ik slikte.
‘Waarom vertelt u mij dit?’
‘Omdat prijzen gevaarlijk zijn.’
Dat verwachtte ik niet.
‘Gevaarlijk?’
‘Ze maken van één persoon symbool. Dan denkt publiek dat drieduizend vrouwen door één heldin zijn gered.’
‘Dat klopt niet.’
‘Precies.’
Ze leunde achterover.
‘Ik lees interviews met jou. Je zegt steeds “wij”. Je noemt medewerkers. Vrijwilligers. Gemeenten. Donoren.’
‘Omdat het zo is.’
‘Daarom wilde ik prijs zelf geven.’
Ik wist niet wat ik moest zeggen.
‘En omdat Clara zou hebben gewild dat ik dat deed.’
Mijn ogen vulden.
Johanna keek opnieuw naar pols.
‘Nu mag ik toch iets vragen?’
Ik lachte nerveus.
‘Vooruit.’
‘Waarom draag je een stuk verknipte zijde?’
Ik keek naar stof.
Ik had eenvoudig kunnen zeggen:
mode.
Sentiment.
Maar iets in haar kalmte maakte liegen kinderachtig.
‘Mijn schoonmoeder heeft gisteravond mijn galajurk kapotgeknipt.’
Johanna’s gezicht veranderde nauwelijks.
‘Waarom?’
‘Ze wilde dat ik vanavond diner serveerde.’
Een lange stilte.
‘En je man?’
Daar zat de moeilijkste vraag.
‘Hij vond dat ik me als echtgenote moest gedragen.’
Johanna knikte langzaam.
Niet geschokt.
Dat voelde bijna erger.
‘Heb je aangifte gedaan?’
‘Nee.’
‘Wil je dat?’
‘Weet ik niet.’
‘Dat was geen advies. Alleen vraag.’
‘Ik weet het echt niet.’
Ze keek naar deur.
‘Ben je veilig thuis?’
‘Ja. Niemand slaat me.’
‘Ook dat vroeg ik niet.’
Ik keek op.
Ze zei:
‘Voel je je veilig om nee te zeggen?’
Mijn mond ging open.
Geen antwoord.
Johanna zuchtte zacht.
‘Daar hoef je vanavond niets mee.’
‘Ik leid een organisatie die vrouwen helpt grenzen terug te krijgen.’
‘En daarom denk je dat jij geen hulp nodig mag hebben?’
Ik voelde tranen.
‘Dat klinkt verschrikkelijk hypocriet.’
‘Nee.’
Ze schudde hoofd.
‘Het klinkt menselijk.’
Dat woord brak iets.
Ik huilde.
Niet lang.
Niet mooi.
Johanna pakte tissues en praatte niet.
Na minuut:
‘Excuses.’
‘Waarvoor?’
‘Dit is niet professioneel.’
‘Gelukkig ben ik vanavond geen cliënt.’
Ze glimlachte.
‘En jij bent geen hulpverlener. Je bent prijswinnaar die mascara verpest.’
Ik lachte door tranen.
Toen werd er geklopt.
‘Vijf minuten,’ zei Ruben buiten.
Johanna stond op.
‘Eén advies, als je het wilt.’
‘Ja.’
‘Ga vanavond niet naar huis met een besluit dat je op podium moet bewijzen.’
‘Wat bedoelt u?’
‘Je hoeft niet meteen te scheiden omdat je stichting vrouwen zelfstandigheid leert. Je hoeft ook niet te blijven om te bewijzen dat je huwelijk complexer is.’
Ze stak hand uit.
‘Alleen één ding.’
Ik stond.
‘Wat?’
‘Stop met doen alsof wat jou pijn doet minder belangrijk is dan wat jij bij anderen serieus zou nemen.’
Ik keek naar blauwe stof.
‘Dat wordt lastig.’
‘De meeste nuttige dingen zijn dat.’
We liepen richting podium.
Ik hoorde publiek.
Orkest.
Licht.
En ergens twintig kilometer verderop stonden Gerda’s sperziebonen waarschijnlijk nog ongekookt op het aanrecht.
Voor het eerst vond ik dat niet mijn probleem.
