Critici waarschuwen dat de stap van ‘leeftijd verifiëren’ naar ‘gedrag kunnen volgen’ technisch klein kan zijn. Als identiteiten strak gekoppeld worden aan accounts, ontstaat er een situatie waarin overheden of bedrijven veel makkelijker kunnen herleiden wie wat doet, leest of deelt.
De discussie over ouderlijk gezag
Naast privacy speelt er nog een ander punt: wie beslist er eigenlijk over het digitale leven van een kind? Veel ouders zullen zeggen: dat is iets wat je thuis regelt. Wanneer krijgt een kind een smartphone, welke apps mogen erop, hoe spreek je schermtijd af, en wat doe je bij problemen?
Een harde, Europese leeftijdsgrens voelt voor sommigen als een verschuiving van die verantwoordelijkheid naar Brussel en Den Haag. Niet omdat ouders geen steun willen, maar omdat een top-down maatregel het risico heeft dat opvoeding wordt vervangen door controle, in plaats van begeleiding.
De problemen met sociale media zijn wel degelijk echt
Laten we ook eerlijk zijn: de zorgen komen niet uit de lucht vallen. Sociale media kunnen verslavend werken, juist voor jongeren die nog volop bezig zijn met identiteit en grenzen. Cyberpesten, groepsdruk en het najagen van onrealistische schoonheidsidealen zijn al jaren concrete problemen.
Daar komt bij dat jongeren soms ongefilterd worden geconfronteerd met geweld, seksuele content of extreem materiaal. Zelfs met moderatie en regels glipt er veel doorheen. In die zin is het logisch dat politiek zoekt naar krachtige middelen. Alleen: welke middelen zijn proportioneel?
Andere routes: pak platforms aan in plaats van gebruikers
Een alternatief dat vaak wordt genoemd: richt je niet primair op het identificeren van burgers, maar op het temmen van de mechanismen die schade veroorzaken. Denk aan het terugdringen van verslavende algoritmes die eindeloos ‘meer van hetzelfde’ voeren, vooral bij jongeren.
Ook strengere regels rond gerichte advertenties op minderjarigen liggen voor de hand, net als transparantie-eisen voor platformen: waarom krijgt iemand juist dát filmpje te zien? En waarom worden bepaalde accounts voorrang gegeven? Zulke maatregelen raken het verdienmodel, niet de burger.
Wat betekent dit voor de politiek in Nederland?
De discussie over een Europese minimumleeftijd zet de Tweede Kamer onder druk om positie te kiezen. Steun je het plan als stevige stap tegen schadelijke online invloed? Of zet je juist de hakken in het zand vanwege privacyrisico’s en de mogelijke invoering van een brede identificatieplicht?
