Vier maanden na de start van het kabinet-Jetten schuiven de peilingen stevig. D66 levert in, Pro kruipt naar de kop, en op rechts morst de PVV. Ondertussen zoekt de minderheidscoalitie wankel naar meerderheden. Dit zijn de opvallendste bewegingen en redenen erachter.
D66 onder druk
D66, dat in oktober nog 26 zetels haalde, zakt in de Peilingwijzer naar een bandbreedte van 15 tot 20. Vooral kiezers die het huidige beleid onvoldoende links vinden, haken af. Ongeveer vijftien procent stapt volgens Ipsos I&O over naar Pro.
Die uittocht raakt precies de kwetsbare flank van D66: progressieve kiezers die tempo willen op thema’s als klimaat, onderwijs en bestaanszekerheid. Een minderheidskabinet dwingt tot compromissen en dat schuurt zichtbaar. Het effect: een smaller, minder vanzelfsprekend kiezersbestand.
Pro groeit in de oppositie
Pro, het voormalige GroenLinks-PvdA, plust juist door en staat nu met 24 tot 29 zetels bovenaan in de Peilingwijzer. Als grootste oppositiepartij kan Pro zich profileren zonder de last van regeringsverantwoordelijkheid of moeizame meerderheden per dossier.
Daarmee oogst Pro kiezers die expliciet linkse keuzes verlangen. Inhoudelijk zet de partij stevig in op klimaat, sociale zekerheid en publieke voorzieningen. Die duidelijke positionering betaalt zich uit, zeker tegenover een coalitie die per onderwerp steun moet ritselen.
Coalitie worstelt met steun
De minderheidscoalitie is weinig populair. Het CDA levert in en komt uit op 13 tot 18 zetels, terwijl de VVD zich redelijk staande houdt met 19 tot 23. Elke wet vraagt om nieuwe bondjes, en dat beeld straalt af op de partijen.
Peilingmaker en politicoloog Tom Louwerse wijst erop dat dat ritselen tot het gevoel kan leiden dat de coalitie van twee walletjes eet. Kiezers vinden het beleid soms te links, soms te rechts. Een deel waardeert juist de teruggekeerde rust en gunt tijd.
Rechts schuift, pvv levert in
Op rechts is een vergelijkbaar patroon te zien, maar dan ten koste van de PVV. Die zakt naar 17 tot 22 zetels. Intussen stijgen JA21 naar 11 tot 15 zetels en Forum voor Democratie naar 10 tot 14.
Volgens Louwerse zet daarmee een lijn door die al bij de verkiezingen zichtbaar was: PVV verloor toen elf zetels, terwijl JA21 en FVD groeiden. Bij rechtse kiezers leeft bovendien de kritiek dat het kabinet-Schoof onvoldoende heeft geleverd op asielbeleid.
Waarom kiezers bewegen
Achter die verschuivingen speelt een herkenbaar motief: ongeduld. Links georiënteerde D66-kiezers willen sneller, uitgesprokener beleid; rechts verwacht harde resultaten op migratie en veiligheid. Minderheidsregeren maakt scherpe keuzes lastiger zichtbaar, wat het gevoel van hinken op twee gedachten voedt.
