Deze Sovjetwetenschapper probeerde een mens met een aap te kruisen

Eenmaal terug in eigen land besloot Ivanov het nog een keer te proberen. In 1927 werd in Soechoemi, tegenwoordig de hoofdstad van de autonome republiek Abchazië (in Georgië), een groot laboratorium geopend. Hier werden diverse dierproeven uitgevoerd met apen en het centrum genoot wereldwijde erkenning. Zo deed men onderzoek naar kanker en polio, maar er werd ook in het geheim geëxperimenteerd met het kruisen van mensen en apen.

Ivanov vond uiteindelijk vijf vrouwen bereid om zich te laten insemineren met apensperma, maar er zijn geen aanwijzingen dat deze experimenten daadwerkelijk zijn uitgevoerd. Dat komt mede doordat de laatste mannelijke aap, een 26-jarige orang-oetan met de naam Tarzan, stierf voordat de experimenten konden beginnen.

Er waren wel plannen om een nieuwe lichting apen naar het laboratorium over te brengen, maar Ivanov viel al voor die tijd in ongenade bij de Sovjet-Unie en werd net als veel andere wetenschappers naar Kazachstan verbannen. Hij overleed in 1932 op 61-jarige leeftijd, vermoedelijk aan een hartaanval.

Erfenis van een omstreden idee

Er zijn complottheorieën dat Jozef Stalin met behulp van Ivanovs aapmensen een superleger had willen creëren, maar daar is nooit bewijs voor gevonden. Ook wordt er gesuggereerd dat er in de jaren zestig en zeventig soortgelijke pogingen zijn ondernomen om mensen met apen te kruisen in China, al zijn ook daarvoor geen concrete bronnen beschikbaar.

Wat wel een feit is, is dat Ivanov niet de enige wetenschapper is die heeft geëxperimenteerd met de genetische overeenkomsten tussen mensen en apen. In 2020 injecteerden wetenschappers menselijke stamcellen in een aapembryo en lieten het embryo daarna verder groeien in een laboratorium. Ze ontdekten dat de menselijke cellen overleefden en zelfs samenwerkten met die van de apen – iets dat tot nu toe nog niet eerder was gelukt bij soortgelijke pogingen met andere dieren.

Het experiment kreeg goedkeuring van verschillende ethische commissies: het embryo werd in een gecontroleerde laboratoriumomgeving gekweekt en het experiment werd bovendien gestopt vóórdat het embryo een bewustzijn of zenuwstelsel ontwikkelde. Toch blijven de ethische grenzen van dit soort experimenten onderwerp van debat. Hoe ver we willen – en mogen – we hiermee gaan?