In 1926 reisde de Russische bioloog Ilya Ivanov naar West-Afrika met een opmerkelijke missie: hij wilde bewijzen dat een kruising tussen mens en chimpansee mogelijk was. Zijn experimenten mislukten, maar ze vormden het begin van een wetenschappelijke zoektocht die tot op de dag van vandaag ethische vragen oproept.
'Mensaap' Oliver
In de jaren zestig van de vorige eeuw trok een wel heel bijzondere circusact door de Verenigde Staten: de hoofdact was een chimpansee die opvallend veel gelijkenissen vertoonde met mensen. ‘Oliver’ liep op twee benen en had een kale kop.
Toen hij seksuele avances maakte naar de vrouw van zijn baas eindigde hij uiteindelijk in een centrum voor proefdieren. Na zijn overlijden bleek uit DNA-onderzoek dat het wel degelijk om een chimpansee ging en geen mens-aaphybride zoals werd geopperd.
Een gewaagd experiment
Toch was het idee dat er een kruising tussen mensen en apen zou kunnen bestaan niet nieuw. Al in 1910 opperde de Russische bioloog Ilya Ivanov (1870-1932) tijdens een zoölogisch congres in de Oostenrijkse stad Graz dat een kruising tussen mensen en apen in theorie mogelijk zou moeten zijn. Er zijn immers grote genetische overeenkomsten.
Ivanov was gespecialiseerd in kunstmatige inseminatie en hybride biologie – het kruisen van twee verschillende diersoorten. Zo probeerde hij al eerder een muisrat, een muiscavia, een koe-antilope en een zebra-ezel te scheppen. Zijn grootste faam heeft hij echter te danken aan zijn pogingen om een mens-aaphybride te creëren.
Staatssteun van de Sovjet-Unie
Zijn idee kreeg pas in 1926 echt vorm, toen hij met steun van de Sovjet-Unie naar Frans-Guinee (het huidige Guinee) reisde.
Ivanov insemineerde in totaal drie vrouwelijke chimpansees met menselijk sperma, maar geen van deze pogingen leidde tot een zwangerschap. Hij liet zich daar niet door ontmoedigen: hij besloot het andersom aan te pakken en vrouwen uit Frans-Guinee te insemineren met het sperma van apen. Dat stuitte echter op felle kritiek van de Franse koloniale autoriteiten.
