Een tablet tegen maagzuur. Een pijnstiller tegen hoofdpijn, rugpijn of gewrichtsklachten. Voor veel mensen behoren omeprazol en ibuprofen tot de medicijnen die bijna vanzelfsprekend in het medicijnkastje liggen.
Juist daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar het directe effect van een medicijn, maar ook naar hoe vaak, hoe lang en in welke omstandigheden het wordt gebruikt.
Dat betekent niet dat u deze medicijnen zomaar moet stoppen. Integendeel: zowel omeprazol als ibuprofen kunnen heel nuttig zijn wanneer ze op de juiste manier worden gebruikt. Maar langdurig of onjuist gebruik kan bij bepaalde mensen risico’s met zich meebrengen. Officiële geneesmiddelinformatie waarschuwt bijvoorbeeld voor cardiovasculaire risico’s bij NSAID’s zoals ibuprofen en voor verschillende mogelijke problemen bij langdurig gebruik van protonpompremmers zoals omeprazol.
En daar zit precies het probleem: omdat deze middelen zo bekend zijn, denken veel mensen dat ze automatisch onschuldig zijn.
Dat is niet helemaal terecht.
💊 Waarom “zonder recept” niet hetzelfde is als “zonder risico”
Een medicijn dat zonder recept verkrijgbaar is, betekent niet dat het onder alle omstandigheden veilig is.
De veiligheid hangt onder andere af van:
- de gebruikte dosis;
- hoe lang het medicijn wordt gebruikt;
- leeftijd;
- bestaande hart- of nierproblemen;
- bloeddruk;
- andere medicijnen die iemand gebruikt;
- uitdroging of ziekte;
- zwangerschap;
- en de reden waarom het medicijn wordt ingenomen.
De FDA benadrukt bijvoorbeeld dat vrij verkrijgbare pijnstillers veilig en effectief kunnen zijn wanneer ze volgens de aanwijzingen worden gebruikt, maar dat verkeerd of overmatig gebruik tot ernstige problemen kan leiden.
Daarom is het verschil tussen af en toe een tablet nemen en maandenlang dagelijks medicijnen gebruiken belangrijk.
Omeprazol: waarom wordt het zo vaak gebruikt?
Omeprazol behoort tot de groep geneesmiddelen die protonpompremmers (PPI’s) worden genoemd.
Het vermindert de productie van maagzuur en wordt onder meer gebruikt bij klachten zoals:
- brandend maagzuur;
- zure reflux;
- bepaalde maagzweren;
- en in sommige situaties ter bescherming van de maag bij het gebruik van bepaalde medicijnen.
Voor mensen met een medische reden voor langdurige zuurremming kan omeprazol dus een belangrijke behandeling zijn.
Het probleem ontstaat vooral wanneer iemand het jarenlang blijft gebruiken zonder dat opnieuw wordt bekeken of het nog nodig is, of wanneer iemand de dosis zelf verhoogt.
De officiële productinformatie benadrukt dat bij PPI’s de laagst passende dosis en de kortst mogelijke behandelduur moeten worden gebruikt wanneer dat medisch mogelijk is.
⚠️ Wat kan er bij langdurig gebruik spelen?
Langdurig gebruik van protonpompremmers is in verband gebracht met verschillende mogelijke risico’s.
Dat betekent niet dat iedereen die omeprazol langdurig gebruikt deze problemen krijgt. Het gaat om risico’s die vooral relevant zijn afhankelijk van de persoon en de duur van de behandeling.
1. Een mogelijk magnesiumtekort
Bij langdurig gebruik van PPI’s zijn gevallen van hypomagnesiëmie, oftewel een te laag magnesiumgehalte in het bloed, gemeld.
Volgens de FDA zijn dergelijke gevallen zeldzaam, maar ze zijn vooral beschreven bij langdurige behandeling.
Een ernstig magnesiumtekort kan onder andere spierproblemen en hartritmestoornissen veroorzaken.
Dat betekent niet dat iedereen die omeprazol gebruikt automatisch magnesium moet gaan slikken. Supplementen zijn niet standaard nodig. Bij klachten of een verhoogd risico kan een arts beoordelen of bloedonderzoek zinvol is.
2. Vitamine B12
Maagzuur speelt een rol bij de opname van bepaalde voedingsstoffen.
Langdurige behandeling met zuurremmende medicijnen kan bij sommige mensen de opname van vitamine B12 verminderen. De FDA vermeldt dat langdurige dagelijkse behandeling, bijvoorbeeld langer dan drie jaar, tot verminderde opname van vitamine B12 kan leiden.
Een tekort kan onder andere leiden tot bloedarmoede en neurologische klachten.
Maar ook hier geldt: een mogelijke associatie betekent niet dat iedere gebruiker een tekort ontwikkelt.
3. Botten en breuken
Langdurig en vooral hooggedoseerd gebruik van PPI’s is in observationele onderzoeken in verband gebracht met een verhoogd risico op bepaalde botbreuken.
De FDA heeft dit risico opgenomen in de veiligheidsinformatie voor deze geneesmiddelen.
Dat is vooral relevant wanneer iemand langdurig een hoge dosis gebruikt of al andere risicofactoren voor botproblemen heeft.
4. Nieren
Ook nierproblemen verdienen aandacht.
Bij PPI’s zijn zeldzame gevallen van acute interstitiële nefritis, een ontsteking van het nierweefsel, beschreven. Dit kan tijdens de behandeling optreden en hoeft dus niet uitsluitend na jarenlang gebruik te gebeuren.
Bij onverklaarde klachten of veranderingen in de nierfunctie kan een arts beoordelen of een medicijn hierbij een rol speelt.
💊 Ibuprofen: de pijnstiller waar veel mensen dagelijks op vertrouwen
Ibuprofen behoort tot de zogenaamde NSAID’s: niet-steroïde ontstekingsremmende pijnstillers.
Het wordt vaak gebruikt bij:
- hoofdpijn;
- spierpijn;
- rugpijn;
- menstruatiepijn;
- gewrichtspijn;
- ontstekingsklachten;
- en verschillende andere vormen van pijn.
Ibuprofen werkt goed voor veel mensen.
Maar het middel heeft ook belangrijke waarschuwingen.
Volgens de FDA kunnen NSAID’s, waaronder ibuprofen, het risico op hartaanval, beroerte en hartfalen verhogen. Het risico kan groter worden bij hogere doses en langer gebruik.
Daarom is “ik gebruik het al jaren en heb er nooit last van gehad” geen reden om langdurig gebruik automatisch als risicoloos te beschouwen.
