Zijn mond trok even samen.
Daarna stond hij op.
‘Je bent niet in staat om rationeel te denken.’
‘Dat zei je ook toen Marieke stierf.’
Hij keek me aan. Voor het eerst verdween de zorgelijke uitdrukking van zijn gezicht.
Zeventien jaar geleden was Marieke van de trap gevallen in ons huis in Breukelen. Ze was op slag dood geweest, had de politie gezegd. Er was geen uitgebreid onderzoek gekomen. Geen verdenking. Geen reden, volgens iedereen.
Bram had toen de begrafenis geregeld.
Hij had de bloemen besteld, de papieren ingevuld en zelfs de verklaring ondertekend dat Marieke geen vijanden had.
Ik had hem dankbaar gevonden.
De volgende ochtend belde inspecteur Van der Meer.
‘De sleutel opent een kluisje bij notaris Van Houten in Amsterdam-Zuid,’ zei ze. ‘Uw dochter heeft het drie weken geleden gehuurd.’
‘Wat zat erin?’
‘Dat weten we nog niet.’
‘En de brief?’
‘Daar staat in dat u niet alleen naar de notaris mag gaan.’
Ik dacht aan Bram.
‘Wie mag er dan wel mee?’
‘Wij.’
Bij de notaris rook het naar hout, koffie en papier. Van Houten was een kleine vrouw van achtenvijftig met grijs haar en een bril die ze steeds lager op haar neus schoof.
Toen ze Linde’s naam hoorde, sloot ze even haar ogen.
‘Ze zei dat ze misschien niet zou terugkomen,’ zei ze.
Mijn stoel schoof een centimeter over de vloer.
‘Wanneer heeft ze dat gezegd?’
‘Drie weken geleden. Ze wilde een testament wijzigen en een verklaring laten vastleggen.’
De inspecteur keek op. ‘Wat voor verklaring?’
Van Houten haalde een verzegelde map uit een kast.
‘Ze heeft mij gevraagd deze map pas te openen wanneer haar vader de sleutel persoonlijk zou brengen.’
‘Waarom?’
‘Omdat ze dacht dat iemand binnen uw bedrijf haar volgde.’
Er viel een stilte.
De notaris verbrak het zegel.
In de map zaten bankafschriften, kopieën van eigendomsakten, drie oude brieven en een kleine geheugenkaart. Boven op de papieren lag een foto van mijn vrouw.
Marieke stond op de foto in onze achtertuin. Ze droeg een blauwe trui en hield een kop thee vast. Op de achterkant stond één zin:
Bram kwam die avond niet alleen.
Ik staarde naar het handschrift.
‘Dit is van mijn vrouw.’
Van Houten schoof een tweede document naar me toe. ‘Linde heeft de brieven van uw vrouw laten onderzoeken. Ze geloofde dat haar moeder vlak voor haar dood contact met haar had opgenomen.’
‘Linde was toen tien.’
‘Ze vond een doos op zolder. Daarin zaten deze documenten.’
De inspecteur legde een brief open op tafel.
Marieke had hem geschreven op de avond voor haar dood.
Pieter, ik weet dat Bram geld uit het bedrijf haalt. Hij gebruikt onze handtekeningen. Als ik naar de politie ga, zegt hij dat jij ervan wist. Hij heeft vandaag gedreigd dat Linde iets kan overkomen als ik niet zwijg.
Mijn hand gleed van het papier.
Ik had deze brief nooit gezien.
‘Waar komt hij vandaan?’ vroeg ik.
‘Linde vond hem achter de houten wand in de oude slaapkamer,’ zei Van Houten.
Ik voelde iets kouds in mijn nek.
Marieke was niet van de trap gevallen.
Ze was gevlucht.
Dat was altijd mijn verklaring geweest. Dat ze die avond gehaast naar boven was gegaan omdat ze iets vergeten was. Dat ze op haar sokken liep. Dat ze struikelde.
Maar op de foto van de trap, die ik zeventien jaar geleden in het politiedossier had gezien, was geen bloed op de onderste trede geweest. Geen omgevallen vaas. Geen gebroken leuning.
Alleen Marieke’s lichaam onderaan de trap.
Ik had dat nooit durven benoemen.
‘Er staat nog iets op de geheugenkaart,’ zei de inspecteur.
Ze plaatste de kaart in een laptop.
Eerst hoorden we alleen ruis. Daarna Marieke’s stem.
‘Ik heb de overschrijvingen gevonden. Acht jaar lang. Bram heeft geld naar een bedrijf op zijn eigen naam gestuurd.’
Een mannenstem antwoordde.
Bram.
Jonger, maar onmiskenbaar.
‘Je maakt het groter dan het is.’
‘Je hebt mijn handtekening vervalst.’
‘Pieter tekent alles wat ik hem voorleg.’
Daarna een harde klap.
Marieke ademde scherp in.
‘Raak me niet aan.’
‘Je had gewoon moeten luisteren.’
De opname eindigde.
Ik voelde geen tranen. Alleen mijn rechterhand, die zich langzaam tot een vuist sloot.
Pieter tekent alles wat ik hem voorleg.
Dat was waar.
