“Hoeft niet. Als-ie maar boort.”
Lotte gaf hem er een die ze zelf had nageslepen.
De volgende ochtend stond hij weer op het erf.
Ze dacht dat hij ging klagen.
In plaats daarvan legde hij vijf euro op de werkbank.
“Doet het prima.”
“Hou maar.”
“Nee.”
“Jan…”
“Als je voor niets werkt, denkt iedereen straks dat je werk niets waard is.”
Dat was de eerste keer dat iemand haar betaalde voor gereedschap.
Ze stopte het briefje van vijf euro in een leeg sigarendoosje.
Op het deksel schreef ze:
EERSTE VERKOOP.
Twee maanden later kwam opnieuw een bak van Van Houten Metaalwerken.
Daarna nog één.
Toen werden het er regelmatig meer.
Nooit officieel.
Altijd na werktijd.
Soms een emmer.
Soms een krat.
Een keer een halve rolcontainer.
Henk werd woest.
“Ze lachen je uit.”
“Laat ze.”
“Dat zeg je nu.”
“Wat moet ik anders doen? Boos worden op gratis materiaal?”
“Het gaat niet om materiaal.”
Lotte keek hem aan.
“Nee. Het gaat erom dat zij denken dat ik me schaam.”
Henk zweeg.
Ze pakte een boor uit de bak.
“Dat doe ik niet.”
Na drie jaar had ze een kleine werkplaats in de voormalige werktuigloods.
Ze had rekken aan de muur gebouwd.
Een inventarislijst gemaakt.
Een eenvoudige website laten maken door een vriend.
De naam stond bovenaan in donkerblauwe letters:
VDK HERGEREEDSCHAP.
Haar eerste klanten waren boeren.
Daarna kwamen kleine garages.
Een constructiebedrijf uit Zutphen.
Een onderhoudsmonteur uit Lochem.
Lotte sleep boren opnieuw, controleerde snijhoeken en verkocht ze voor een fractie van nieuw gereedschap.
Niet alles was bruikbaar.
Daar was ze streng in.
Wat structurele schade had, ging naar de schroothandel.
Wat ze verkocht, moest goed zijn.
“Waarom zo moeilijk?” vroeg haar moeder een keer.
“Omdat ze maar één slechte boor hoeven te krijgen om te zeggen dat ze gelijk hadden.”
“Wie?”
Lotte keek richting het industrieterrein.
“Zij.”
In het vierde jaar kreeg ze onverwacht bezoek.
Willem van Houten stapte de werkplaats binnen.
Hij keek rond.
Rekken.
Slijpmachines.
Gelabelde bakken.
Een testbank.
Lotte veegde haar handen af.
“Kan ik u helpen?”
Willem keek naar een doos met boren.
“Dat is van ons.”
“Was van jullie.”
“Je verkoopt ons afval?”
“Na bewerking.”
Hij pakte een boor op.
“Dit mag toch helemaal niet?”
“Wat precies?”
“Onze spullen doorverkopen.”
Lotte leunde tegen de werkbank.
“Jullie hebben ze aan mijn hek gedumpt.”
“Dat betekent niet dat…”
“Wilt u ze terug?”
Willem keek haar aan.
“Je bent brutaal geworden.”
“Nee. Beter in administratie.”
Ze haalde een ordner uit de kast.
“Datum. Foto. hoeveelheid. Herkomst voor zover zichtbaar.”
Hij bladerde er niet in.
“Waarom houd je dat bij?”
“Omdat mensen zich later vaak anders herinneren wat ze hebben gedaan.”
Voor het eerst zag ze iets in zijn gezicht veranderen.
Niet angst.
Wel voorzichtigheid.
“Luister,” zei hij. “Dit moet geen gedoe worden.”
“Dat hoeft niet.”
“Dan stoppen we gewoon met brengen.”
“Prima.”
Hij draaide zich om.
Bij de deur bleef hij staan.
“Je gaat hier nooit serieus geld mee verdienen.”
Lotte keek hem na.
“Dan merkt u het vanzelf.”
De leveringen stopten.
Drie maanden.
Lotte dacht dat het voorbij was.
Toen stond er op een regenachtige novemberochtend opnieuw een metalen bak voor het hek.
Vol frezen.
Boren.
Ruimers.
Op de zijkant zat nog een half afgescheurd intern label van Van Houten.
Henk keek ernaar en begon te lachen.
“Ze kunnen het zelf niet eens laten.”
Lotte glimlachte niet.
Ze fotografeerde de bak.
Datum.
Tijd.
Kentekenafdrukken in de modder.
Daarna reed ze hem met de trekker naar binnen.
In het zesde jaar ging het mis op de boerderij.
Henk kreeg een hartinfarct.
Hij overleefde het, maar moest stoppen met zwaar werk.
De melkveetak stond al onder druk.
Ingrid wilde verkopen.
Lotte niet.
“De grond niet.”
“We kunnen niet alles houden.”
“De schuren wel.”
“Waarvan?”
