Statines: het medicijn dat miljoenen mensen gebruiken… maar wat weten we eigenlijk over de risico’s?
Statines behoren tot de meest voorgeschreven medicijnen ter wereld. Ze worden gebruikt om het LDL-cholesterol in het bloed te verlagen en daarmee het risico op hart- en vaatziekten te verminderen.
Maar zodra het over statines gaat, ontstaat vaak een fel debat.
Voorstanders wijzen op grote onderzoeken waarin statines het risico op hartaanvallen en andere cardiovasculaire problemen bij bepaalde risicogroepen kunnen verlagen. Critici stellen daar tegenover dat de medicijnen bijwerkingen kunnen veroorzaken en dat leefstijl een veel grotere rol zou moeten spelen.
Op internet circuleren ondertussen beweringen dat statines verantwoordelijk zouden zijn voor tientallen of zelfs honderden ernstige aandoeningen, waaronder kanker, Alzheimer en Parkinson.
Maar daar moeten we voorzichtig mee omgaan.
Niet iedere aandoening die in verband wordt gebracht met een medicijn wordt er ook daadwerkelijk door veroorzaakt. En juist bij cholesterol en hart- en vaatziekten kunnen losse cijfers gemakkelijk een verkeerd beeld geven.
Waarom gebruiken zoveel mensen statines?
Cholesterol is geen nutteloze stof die het lichaam volledig kwijt moet.
Het lichaam heeft cholesterol nodig voor onder andere celmembranen en de productie van bepaalde hormonen. Een groot deel van het cholesterol wordt bovendien door het lichaam zelf aangemaakt.
Het probleem ontstaat wanneer bepaalde cholesterolwaarden, met name LDL-cholesterol, langdurig verhoogd zijn. LDL speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van atherosclerose, waarbij vetachtige stoffen zich in de vaatwand kunnen ophopen.
Na verloop van tijd kunnen bloedvaten daardoor vernauwen.
Dat kan het risico op een hartinfarct of beroerte verhogen.
Daarom worden statines voorgeschreven aan mensen bij wie artsen het cardiovasculaire risico hoog genoeg vinden om behandeling zinvol te maken.
Maar statines zijn niet voor iedereen hetzelfde
Dit is een belangrijk onderdeel dat in discussies over statines vaak verloren gaat.
Een gezonde persoon met een relatief laag cardiovasculair risico is niet hetzelfde als iemand die al een hartinfarct heeft gehad of een zeer hoog risico op hart- en vaatziekten heeft.
De mogelijke voordelen van een statine hangen daarom af van de individuele situatie.
Ook de dosis, leeftijd, andere medicijnen en algemene gezondheid kunnen een rol spelen.
Het is dus te simpel om te zeggen:
“Statines zijn goed voor iedereen.”
Maar het is net zo misleidend om te beweren:
“Statines zijn gevaarlijk en zouden niet gebruikt moeten worden.”
De werkelijkheid is ingewikkelder.
Welke bijwerkingen kunnen daadwerkelijk voorkomen?
Statines worden over het algemeen goed verdragen, maar bijwerkingen zijn mogelijk.
Een van de bekendste klachten is spierpijn of spierzwakte. Sommige mensen melden daarnaast vermoeidheid of andere lichamelijke klachten.
Er kunnen ook veranderingen in leverenzymen optreden. Ernstige spierbeschadiging is zeldzaam, maar is een bekende mogelijke complicatie.
Daarnaast kunnen statines bij sommige mensen de bloedsuikerspiegel licht verhogen en het risico op diabetes type 2 enigszins vergroten.
Dat klinkt misschien verontrustend, maar het betekent niet automatisch dat het medicijn voor iedereen schadelijker is dan het voordeel dat het oplevert.
Bij mensen met een hoog cardiovasculair risico kan de bescherming tegen een hartinfarct of beroerte juist aanzienlijk belangrijker zijn.
En hoe zit het met geheugenproblemen?
Dit onderwerp zorgt al jaren voor discussie.
Sommige mensen melden geheugen- of concentratieproblemen tijdens het gebruik van statines. Zulke klachten moeten serieus worden genomen en met een arts worden besproken.
Maar daaruit volgt niet dat statines Alzheimer veroorzaken.
Onderzoek naar statines en cognitieve achteruitgang heeft geen eenvoudige conclusie opgeleverd die deze bewering ondersteunt. Het is daarom onverstandig om iemand bang te maken met de boodschap dat het gebruik van een statine automatisch tot dementie leidt.
Wanneer iemand na het starten van een medicijn nieuwe klachten krijgt, kan een arts bijvoorbeeld bekijken of de dosis moet worden aangepast, of een ander statine geprobeerd kan worden en of er misschien een andere oorzaak is.
Cholesterol is dus niet de vijand
Daar zit een belangrijk punt in het hele debat.
