Sommige lichamelijke kenmerken vallen onmiddellijk op. Denk aan een opvallende houding, een krachtige uitstraling, een bepaalde manier van bewegen of zelfs de manier waarop iemand oogcontact maakt. Het is dan ook niet vreemd dat mensen proberen lichamelijke eigenschappen te koppelen aan persoonlijkheid.
Maar kan een lichamelijk kenmerk werkelijk iets zeggen over narcistische trekken?
Daarover is de wetenschap voorzichtiger dan veel sensationele berichten op sociale media doen vermoeden. Onderzoekers hebben gekeken naar mogelijke verbanden tussen uiterlijk, lichaamstaal, fysieke kenmerken en bepaalde persoonlijkheidskenmerken. Sommige studies suggereren dat er statistische verbanden kunnen bestaan, maar dat betekent niet dat je aan iemands lichaam kunt zien of die persoon narcistisch is.
Toch is het onderwerp interessant. Waarom denken mensen dat bepaalde lichamelijke eigenschappen iets vertellen over iemands karakter? Welke kenmerken zijn daadwerkelijk onderzocht? En hoe moeten we wetenschappelijke bevindingen interpreteren zonder iemand op basis van zijn uiterlijk te beoordelen?
In dit artikel bekijken we het onderwerp uitgebreid.
Wat betekent narcisme eigenlijk?
Het woord ‘narcisme’ wordt in het dagelijks taalgebruik vaak gebruikt voor iemand die veel met zichzelf bezig is, graag bewondering krijgt of zich beter voordoet dan anderen.
Psychologisch gezien is het begrip ingewikkelder.
Narcistische trekken kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op een sterke behoefte aan erkenning, een gevoel van superioriteit, een sterke gerichtheid op het eigen imago of een grote gevoeligheid voor kritiek. Zulke eigenschappen kunnen in verschillende mate voorkomen.
Iedereen kan bepaalde narcistische trekken vertonen zonder dat er sprake is van een psychische stoornis.
Dat onderscheid is belangrijk.
Wanneer psychologen spreken over een narcistische persoonlijkheidsstoornis, gaat het om een langdurig en diepgaand patroon van gedachten, gevoelens en gedrag dat problemen kan veroorzaken in relaties en het dagelijks functioneren. Een dergelijke diagnose kan alleen worden gesteld door een gekwalificeerde professional.
Daarom is het niet correct om iemand ‘narcistisch’ te noemen alleen omdat die persoon graag goed gekleed is, veel foto’s van zichzelf maakt of zelfverzekerd overkomt.
Waarom worden lichamelijke kenmerken met persoonlijkheid verbonden?
Mensen zijn van nature geneigd om snel indrukken te vormen.
Wanneer we iemand voor het eerst ontmoeten, letten we automatisch op allerlei signalen. We kijken naar gezichtsuitdrukking, kleding, houding, stem, bewegingen en lichaamstaal.
Binnen enkele seconden kan iemand bijvoorbeeld zelfverzekerd, verlegen, vriendelijk, afstandelijk of dominant lijken.
Maar onze eerste indrukken zijn niet altijd betrouwbaar.
Een persoon die rechtop loopt, hoeft niet arrogant te zijn. Iemand die weinig oogcontact maakt, hoeft niet onzeker te zijn. En iemand die veel aandacht besteedt aan zijn uiterlijk, hoeft niet narcistisch te zijn.
Persoonlijkheid is veel complexer dan één zichtbaar lichamelijk kenmerk.
Toch proberen wetenschappers soms te onderzoeken of bepaalde fysieke eigenschappen statistisch samenhangen met bepaalde gedragskenmerken.
De rol van fysieke uitstraling
Een van de gebieden die onderzoekers interessant vinden, is de manier waarop mensen reageren op fysieke uitstraling.
Een krachtige of opvallende uitstraling kan ervoor zorgen dat iemand anders wordt behandeld. Mensen kunnen bijvoorbeeld bepaalde eigenschappen toeschrijven aan personen die er zelfverzekerd, sterk of dominant uitzien.
Dat betekent echter niet automatisch dat deze eigenschappen werkelijk aanwezig zijn.
Hier komt een belangrijk psychologisch verschijnsel om de hoek kijken: sociale perceptie.
