Lichaamstaal is iets anders dan lichaamsbouw
Wanneer mensen spreken over een lichamelijke eigenschap die met persoonlijkheid wordt verbonden, worden twee zaken vaak door elkaar gehaald.
Het eerste is lichaamsbouw.
Het tweede is lichaamstaal.
Lichaamstaal omvat bijvoorbeeld houding, bewegingen, gezichtsuitdrukkingen, gebaren en oogcontact.
Sommige vormen van lichaamstaal kunnen tijdelijk samenhangen met emoties of sociale situaties.
Een persoon kan bijvoorbeeld rechterop staan wanneer hij zich zelfverzekerd voelt. Iemand kan juist ineengedoken zitten wanneer hij zich ongemakkelijk voelt.
Maar ook lichaamstaal is geen perfecte psychologische test.
Een gesloten houding kan bijvoorbeeld simpelweg betekenen dat iemand moe is of het koud heeft.
Het gevaar van snelle conclusies
Een van de grootste problemen met populaire berichten over persoonlijkheid en uiterlijk is dat ze soms een verband presenteren alsof het een vaste regel is.
Een wetenschappelijke studie kan bijvoorbeeld een statistische relatie vinden tussen twee variabelen.
Dat betekent niet noodzakelijk dat het ene het andere veroorzaakt.
Stel dat onderzoekers ontdekken dat een bepaalde groep gemiddeld meer aandacht besteedt aan fysieke presentatie en ook gemiddeld hoger scoort op een bepaalde persoonlijkheidsschaal.
Dat betekent nog niet dat iedere persoon die veel aandacht besteedt aan zijn uiterlijk narcistisch is.
Statistische verbanden beschrijven gemiddelden binnen groepen. Ze voorspellen niet perfect het gedrag van ieder individu.
Wat onderzoekers eigenlijk meten
Wanneer wetenschappers persoonlijkheid onderzoeken, gebruiken ze meestal gestandaardiseerde vragenlijsten of andere psychologische methoden.
Deelnemers kunnen bijvoorbeeld vragen beantwoorden over hoe belangrijk bewondering voor hen is, hoe zij reageren op kritiek of hoe zij zichzelf ten opzichte van anderen zien.
Vervolgens kunnen onderzoekers deze scores vergelijken met andere variabelen.
Dat is heel iets anders dan iemand simpelweg bekijken en zeggen:
‘Die persoon ziet er zo uit, dus hij is narcistisch.’
Wetenschappelijk onderzoek probeert juist systematischer te werk te gaan.
Narcisme heeft meerdere kanten
Narcisme is bovendien geen simpel één-dimensionaal verschijnsel.
Onderzoekers maken bijvoorbeeld onderscheid tussen verschillende vormen en kenmerken.
Sommige mensen met sterkere narcistische trekken kunnen opvallend zelfverzekerd en dominant overkomen. Anderen kunnen juist gevoeliger zijn voor afwijzing, kritiek en sociale vergelijking.
Daarom kan dezelfde persoonlijkheidstrek zich op verschillende manieren uiten.
Dit is nog een reden waarom het onmogelijk is om narcisme betrouwbaar aan één lichamelijke eigenschap te koppelen.
Waarom mensen graag naar fysieke ‘signalen’ zoeken
Het idee dat het lichaam iets over karakter vertelt, bestaat al eeuwen.
Mensen hebben altijd geprobeerd persoonlijkheid af te leiden uit gezichten, handen, lichaamsvormen en andere fysieke eigenschappen.
Veel van dergelijke historische methoden zijn tegenwoordig wetenschappelijk niet betrouwbaar gebleken.
Toch blijft de aantrekkingskracht bestaan.
Een simpele regel zoals ‘dit lichamelijke kenmerk betekent dat iemand narcistisch is’ is makkelijk te onthouden. Het geeft mensen het gevoel dat ze ingewikkelde sociale situaties snel kunnen begrijpen.
De werkelijkheid is echter veel genuanceerder.
Een opvallend lichaam betekent niet automatisch een opvallend ego
Iemand met een zeer atletisch lichaam kan bijvoorbeeld jarenlang trainen omdat sport hem plezier geeft.
Misschien houdt die persoon van hardlopen, krachttraining, zwemmen of bodybuilding.
Een ander kan juist veel tijd besteden aan uiterlijk omdat hij professioneel met zijn uiterlijk werkt.
Nog iemand anders heeft misschien van nature een opvallend uiterlijk.
