Over zes dagen zou Galina Viktorovna zestig worden. Het dure wellnessverblijf dat ik voor haar had geboekt, was al betaald. Maar na wat er tijdens het familiefeest was gebeurd, besloot ik de reservering te annuleren.
Er bleef nog één vraag over: zou Andrej alleen naar de zestigste verjaardag van zijn moeder gaan?
Toen Galina Viktorovna de taart binnenbracht, sprong Sonja meteen van haar stoel op en rende naar de keuken om kleine bordjes te halen.
– Oma, ik haal ze wel. Anders wordt het lastig voor je om tegelijk de taart te snijden en ook nog servies te pakken, zei ze terwijl ze voorzichtig de stapel bordjes tegen haar borst drukte.
– Zet ze hier maar neer. Laat ze alleen niet vallen, antwoordde haar grootmoeder kortaf en schoof een grote schaal naar zich toe. – Kirill, Masja, kom snel. Kies maar een stuk voordat de crème uitloopt.
Kirill vroeg om het chocolaatje boven op de taart. Masja reikte naar het roze roosje. Sonja bleef ernaast staan met het laatste bordje in haar handen.
Op dat moment was ik bezig de lege saladeschalen van tafel te halen en had ik niet meteen door wat er gebeurde.
Galina Viktorovna legde een stuk taart op Kirills bord, daarna op dat van Masja. Het volgende stuk gaf ze aan Olga en nog een aan Andrej.
Sonja wachtte een paar seconden en liep toen naar het raam.
Het bord nam ze mee.
We vierden de verjaardag van Olga, de zus van Andrej. Over zes dagen zou Galina Viktorovna zelf zestig worden, waardoor het gesprek bijna de hele avond over haar jubileum ging: wie er zou komen, wie naast wie moest zitten, welke jurk ze had gekocht en hoeveel mensen hun uitnodiging al hadden bevestigd.
Ik liep naar Sonja toen ik zag dat ze met haar vinger over de gouden rand van het lege bord streek.
– Sonja, waarom eet je geen taart? Je zei toch zelf dat je de chocoladetaart wilde proberen? vroeg ik terwijl ik naast haar ging zitten.
Ze keek eerst naar mij en daarna naar de tafel.
– Oma heeft Kirill en Masja geroepen, maar mij niet. Ik dacht dat ik even moest wachten. Misschien heeft ze gewoon niet gezien dat ik er ook stond.
Sonja zei het zonder enige klacht.
Juist daardoor voelde het nog pijnlijker.
– Heb je dan zelf om een stukje gevraagd? vroeg ik.
– Nee. Als oma het vergeten was, wilde ik haar er niet voor iedereen aan herinneren. Misschien zou ze boos worden.
Langzaam kwam ik overeind.
Drie jaar geleden had Andrej Sonja geadopteerd. Ze was toen vier.
Het was zijn eigen beslissing geweest. Niet iets wat ik had geëist, niet een manier om een man aan me te binden en ook geen mooi gebaar vlak voor onze bruiloft.
Hij had zelf alle documenten verzameld. Hij was samen met mij naar de verschillende instanties gegaan. En hij had Sonja zelf uitgelegd dat er na de uitspraak van de rechtbank niets plotseling zou veranderen, omdat hij haar toch al als zijn dochter beschouwde.
Voor Andrej was Sonja allang zijn kind.
Voor zijn moeder bleken er echter steeds weer andere regels te gelden.
Galina Viktorovna had Sonja nooit rechtstreeks gezegd dat ze niet bij de familie hoorde. Ze deed het subtieler.
Kirill kon ze na een reis een dure bouwset meenemen, Masja een jurk, terwijl Sonja een goedkope kleurplaat kreeg met de woorden:
‘Ik wist niet wat ze leuk vindt.’
De verjaardagen van Kirill en Masja onthield ze uit zichzelf. Voor Sonja vroeg ze mij hoeveel jaar ze nu eigenlijk werd.
Een paar keer had ze het ook over ‘eigen bloed’ gehad.
Elke keer vroeg Andrej mij om er geen conflict van te maken.
‘Mijn moeder is nog van de oude generatie. Ze heeft tijd nodig.’
Ik verdroeg het.
Niet voor Galina Viktorovna.
Voor Sonja, die zich aangetrokken voelde tot Andrejs familie en oprecht niet begreep waarom de ene oma haar bij iedere ontmoeting omhelsde, terwijl de andere voortdurend een onzichtbare grens tussen hen leek te trekken.
Voor de zestigste verjaardag van mijn schoonmoeder had ik zelfs een duur wellnessverblijf betaald.
De reservering stond op mijn naam. De documenten lagen nog bij mij thuis. Galina Viktorovna wist van het cadeau, omdat ik haar vooraf had gevraagd welke data haar het beste uitkwamen.
Nu zat ze aan tafel en sneed ze rustig nog een stuk taart af.
Ik liep naar haar toe.
– Galina Viktorovna, u hebt Sonja geen taart gegeven. Ze stond naast Kirill en Masja te wachten.
Mijn schoonmoeder keek op. Het mes hield ze nog steeds in haar hand.
– Irina, ik ben hier geen serveerster. Als jouw dochter taart wilde, had ze het jou kunnen vragen. Jij bent haar moeder, dus dan had jij haar een stuk moeten geven.
Olga stopte met het roeren van haar suiker in haar koffie.
Andrej keek naar zijn moeder.
Ik verhief mijn stem niet.
– Daar gaat het niet om. U hebt de kinderen zelf geroepen. U riep Kirill, u riep Masja. Sonja stond een halve meter bij u vandaan. Hebt u haar bewust overgeslagen?
Galina Viktorovna legde het mes neer en veegde haar vingers af met een servet.
– Wil je nu vanwege een stuk taart op Olgas verjaardag een familieraad bijeenroepen?
– Ik stelde een heel eenvoudige vraag.
– Dan krijg je een even eenvoudig antwoord. Kirill en Masja zijn mijn kleinkinderen. Hen heb ik geroepen. Jouw dochter is mijn kleindochter niet, Irina. Ik begrijp niet hoe lang jullie nog van mij verwachten dat ik iets speel wat ik niet voel.
Ik hoorde Sonja achter me haar bord op de vensterbank zetten.
Andrej schoof zijn stoel abrupt naar achteren.
– Mam, je weet heel goed dat Sonja alles hoort. Zelfs als jij je eigen ideeën over familie hebt, waarom moet je dit dan zeggen waar een kind van zeven bij is?
Galina Viktorovna draaide zich naar hem toe.
– Andrej, maak me niet tot een monster. Ik heb het meisje toch niet uit mijn huis gezet? Ze komt met jullie mee, zit aan mijn tafel en eet mijn eten. Wat wil je nog meer van me?
– Op zijn minst zou je haar niet voor iedereen moeten laten merken dat de andere kinderen voor jou eerste keus zijn en zij ergens onderaan staat, antwoordde Andrej. – Dit was niet de eerste keer.
– Maak geen drama van iets wat er niet is. Jij hebt drie jaar geleden besloten haar te adopteren. Ik heb je niet tegengehouden. Maar waarom zou jouw beslissing automatisch ook de mijne moeten worden?
Olga streek zenuwachtig door haar haar.
– Mam, misschien is het genoeg? Jullie maken nu echt van één stuk taart een vergadering van de familieraad.
Ik keek haar aan.
– Olya, die vergadering begon niet nu. Die begon toen een volwassene besloot een kind duidelijk te maken welke plaats ze volgens haar had.
Olga zuchtte.
– Ira, ik zeg niet dat mama gelijk heeft. Maar Sonja is een kind. Over een uur is ze het vergeten. Geef haar gewoon een stuk taart en dan is het voorbij.
Sonja kwam plotseling zelf dichterbij.
– Tante Olya, ik wil de taart nu toch niet meer. Eerst wilde ik wel, maar nu niet meer. Mam, kunnen we naar huis?
Galina Viktorovna trok geïrriteerd haar wenkbrauwen op.
– Zie je wel, Irina? Het kind heeft zelf al besloten. En toch ga jij dit tot het einde van de avond blijven opblazen.
Ik liep naar mijn dochter en nam het lege bord van haar over.
– Nee, Galina Viktorovna. Tegen het einde van de avond zal er helemaal geen verhaal meer zijn. Sonja wil naar huis, dus we gaan nu.
– Natuurlijk, spotte mijn schoonmoeder. – Jullie staan demonstratief op, pakken jullie spullen en slaan de deur achter jullie dicht. Wat een volwassen gedrag.
Ik zette het bord naast de taart.
– Demonstratief was niet ons vertrek. Demonstratief was het om één kind met een leeg bord te laten staan, zodat iedereen kon begrijpen wie u als familie beschouwt.
Mijn schoonmoeder kneep haar lippen op elkaar.
– Ira, begin alsjeblieft niet aan deze oorlog vlak voor mijn verjaardag. Over zes dagen word ik zestig. Familieleden en vrienden komen, mensen hebben hun tickets al gekocht. Ik ga mijn plannen niet veranderen omdat jij hebt besloten beledigd te zijn.
– Ik ga uw plannen ook niet veranderen. U kunt uw verjaardag vieren zoals u zelf wilt.
Ze keek me aandachtig aan.
– En wat moet dat betekenen?
