– Voorlopig alleen dat Sonja en ik vertrekken.
Andrej stond op.
– Ik ga met hen mee, mam. Na vanavond heb ik geen zin meer om hier verder aan tafel te zitten.
– Nou, prachtig, zei Galina Viktorovna. – Ga maar met jullie hele gekwetste delegatie naar huis. Over een paar dagen zijn jullie wel weer afgekoeld.
Ik antwoordde haar niet.
In de auto ging Sonja achterin zitten en draaide zich naar het portier.
Andrej startte de motor, maar reed nog niet weg.
Hij keek via de achteruitkijkspiegel naar zijn dochter.
– Sonja, ik wil je iets zeggen. Ik heb gezien wat oma deed. Ik zag hoe je bij de tafel stond. Ik had meteen moeten ingrijpen en niet moeten wachten tot mama er als eerste iets van zei.
Sonja peuterde met haar nagel aan het plastic sluitinkje van haar mouw.
– Pap, ik wil daar niet meer naartoe. Ik denk de hele tijd dat oma weer iets zal doen en dat ik niet begrijp waarom.
Andrej ademde langzaam uit.
– Jij hebt niets verkeerd gedaan. En je hoeft ook niet te bedenken waarom een volwassene zoiets doet. Dat was oma’s beslissing, niet de jouwe.
– Is ze boos op mij?
– Nee. Ze heeft blijkbaar besloten dat familie alleen zo hoort te zijn als het haar goed uitkomt. Maar jij hoeft dat niet te veranderen.
Sonja keek hem eindelijk aan.
– Denk jij dan ook dat ik haar kleindochter niet ben?
Andrej draaide zich helemaal naar haar toe.
– Ik denk dat jij mijn dochter bent. En wat iemand anders over jou denkt, verandert niets aan wie jij voor mij bent.
Ik keek naar de voorruit.
Ik wilde blij zijn met zijn woorden.
Maar ik zag steeds een ander beeld voor me: Sonja bij het raam en Andrej, die alles had gezien, maar pas opstond toen ik het deed.
Thuis trok onze dochter zich snel om en ging naar haar kamer.
Een paar minuten later keek ik bij haar.
Ze had al een grote puzzel op haar bed gelegd, die ze samen met Andrej aan het maken was.
– Mam, vraag me vandaag alsjeblieft niet meer naar oma, goed? Ik wil het vandaag niet over haar hebben.
– Goed. Vandaag praten we er niet meer over. Als je er later zelf op terug wilt komen, zal ik naar je luisteren.
– Ik ga liever mijn puzzel maken. De lucht is verschrikkelijk. Alle stukjes lijken bijna hetzelfde.
– Dan laat ik je alleen met die verschrikkelijke lucht.
Voor het eerst die avond glimlachte Sonja een beetje.
Ik liet de deur op een kier en liep naar de keuken.
Andrej stond bij de tafel, nog steeds in dezelfde trui.
Ik pakte mijn telefoon.
– Wat zoek je? vroeg hij terwijl hij aandachtig naar het scherm keek.
– De e-mail van het sanatorium.
Hij begreep het meteen.
– Ira, wacht. Wil je mama’s cadeau nu echt annuleren?
– Het is nog geen cadeau. Het is voorlopig alleen een reservering die ik heb betaald. Ik heb hem nog helemaal niet aan haar gegeven.
Andrej wreef met zijn hand over de rand van de tafel.
– Ik begrijp dat je boos bent. Ik ben zelf ook boos. Maar de reis was duur, en zestig word je maar één keer. Misschien moet je tenminste hierover niet te snel beslissen?
Ik opende de annuleringsvoorwaarden.
– Ik beslis niet te snel. Integendeel. Ik doe eindelijk niet meer alsof er niets ernstigs is gebeurd.
– Het is toch een cadeau voor haar zestigste verjaardag.
– Precies. En ik begrijp niet waarom ik een dure reis cadeau zou doen aan een vrouw die mijn kind vandaag bewust heeft vernederd.
– Ze zal zeggen dat je wraak neemt.
– Laat haar dat maar zeggen. Ik neem niets van haar af wat van haar is. Ik annuleer iets wat ik van plan was haar te geven, maar wat ik nog niet heb gegeven.
Andrej zweeg.
Volgens de voorwaarden kon de reis vóór de aankomstdatum worden geannuleerd. Het geld zou worden teruggestort op de kaart waarmee de reservering was betaald.
Ik drukte op de annuleerknop.
Op het scherm verscheen een bevestiging.
– Klaar, zei ik. – De reservering bestaat niet meer.
Andrej ging tegenover me zitten.
– En ga je ook niet naar haar verjaardag?
– Nee. En Sonja gaat er ook niet heen.
– Na vandaag ben ik het ermee eens dat Sonja daar niet naartoe moet. Maar als ik helemaal niet ga, zal mama dat zien als een definitieve breuk.
– En als je alleen gaat, zal ze het zien als bewijs dat ze gelijk had.
Hij fronste.
– Dus je wilt toch dat ik ook niet ga?
– Nee, Andrej. Daarom zeg ik niet: ‘Of wij, of je moeder.’ Ik heb geen man nodig die thuisblijft omdat zijn vrouw hem verbiedt te gaan. Ik heb mijn beslissing voor mezelf en voor mijn minderjarige kind genomen. Jij moet zelf beslissen over jezelf.
Hij keek weg.
– Het klinkt alsof iedere keuze die ik maak verkeerd zal zijn.
– Nee. Alleen zal jouw keuze voor het eerst zichtbare gevolgen hebben.
Andrej keek me aan.
– Vind je me nu een lafaard?
