– Ik denk dat je jarenlang steeds de makkelijkste manier hebt gekozen om met je moeder om te gaan. Zij zet druk, jij geeft toe en daarna leg je mij uit dat er anders ruzie zou komen. Vandaag betaalde Sonja de prijs voor die gewoonte.
Hij knikte langzaam.
– Ik zat tegenover haar. Ik zag hoe ze Kirill taart gaf en daarna Masja. Ik dacht zelfs: nu geeft ze Sonja een stuk. Toen begreep ik dat ze dat niet zou doen. En toch zweeg ik.
– Waarom?
– Omdat ik mijn hele leven heb geleerd het moment te herkennen waarop je beter niet met mama kunt discussiëren. Ze kan een uur, twee uur of een hele week druk uitoefenen totdat iemand uiteindelijk toegeeft, gewoon zodat ze ophoudt. Ik heb al op school geleerd om toe te geven.
– Je mag haar toegeven wat je wilt, zolang jij zelf de prijs betaalt. Maar vandaag betaalde Sonja voor jouw gemak.
Andrej trok een pijnlijk gezicht.
– Dat begrijp ik.
– Goed. Dan hoef ik je verder niets uit te leggen.
Hij stond op, liep naar de keukendeur en bleef daar even staan.
– Ik denk dat ik toch even naar haar verjaardag ga. Misschien maar een uur. Niet omdat ik vind dat mama gelijk heeft. Ze wordt zestig. Er zullen familieleden zijn en mensen zullen vragen gaan stellen. Ik praat apart met haar.
Op dat moment maakte mijn boosheid definitief plaats voor vermoeidheid.
– Als je gaat, is dat jouw beslissing. Noem het alleen geen poging om de vrede te bewaren. Een vrede die ten koste van een zevenjarig kind wordt bewaard, is te duur.
Andrej wilde net antwoorden toen Sonja met de doos van haar puzzel de keuken binnenkwam.
– Pap, je zei dat je me met de lucht zou helpen. Ik zoek al tien minuten naar één stukje en begin te vermoeden dat het helemaal niet in de doos zit.
Andrej keek haar aan en pakte de doos.
– Ik heb beloofd je te helpen en dat doe ik. Maar als het stukje echt ontbreekt, moeten we toegeven dat zelfs puzzels hun familiegeheimen hebben.
Sonja snoof.
– Zeg nu niet dat het stukje gewoon ‘van de oude generatie’ is.
Andrej verstijfde.
Ik ook.
Sonja draaide zich al om naar haar kamer en leek niet eens te beseffen hoe raak haar opmerking was.
Andrej schudde zijn hoofd.
– Na zo’n opmerking heb ik geen enkele kans meer om deze discussie te winnen. Kom, we gaan je lucht zoeken.
Ze liepen weg.
Ik bleef alleen in de keuken achter.
Op het scherm van mijn telefoon stond inmiddels de e-mail: de reservering was geannuleerd, de terugbetaling was aangevraagd.
De volgende dagen belde Galina Viktorovna mij niet.
Olga belde wel.
– Ira, je begrijpt toch dat mama momenteel enorm gespannen is? begon ze na een korte begroeting. – Ze is jarig, er zijn een hoop gasten en jullie hebben een soort familieboycot georganiseerd.
– Wij hebben geen boycot georganiseerd. Ik heb gewoon besloten niet naar een plek te gaan waar mijn kind als een tweederangs mens wordt behandeld.
– Mama’s opmerking was verschrikkelijk, dat geef ik toe. Maar je had het cadeau ook niet meteen hoeven annuleren.
– Olya, ik vraag jou toch ook niet om je cadeaus voor je moeder met mij af te stemmen. Ik bepaal zelf wat ik geef.
Olga zuchtte zo hard alsof ik persoonlijk tien jaar van haar leven had afgepakt.
– Je begrijpt toch dat ze nu tegen iedereen vertelt dat je haar financieel hebt gestraft vanwege een stuk taart?
– Laat haar maar praten. Als het voor haar makkelijker is om over de prijs van de reis te praten dan over haar eigen woorden tegen een zevenjarig kind, zal ik haar niet tegenhouden.
– En Andrej weet nu ook niet wat hij moet doen. Hij zit tussen jullie in.
– Nee, Olya. Juist nu hoeft hij niet meer tussen ons in te zitten. Nu moet hij zelf beslissen.
– Je hebt de kwestie wel heel hard neergezet.
– Ik heb hem helemaal geen keuze opgelegd. Hij kent mijn beslissing en neemt de zijne.
Olga zweeg even.
– Mama weet zeker dat hij toch komt.
– Misschien. Dat is hun relatie.
– En vind jij dat goed?
– Er kunnen genoeg dingen zijn die me niet bevallen. Maar ik ga een volwassen man niet aan een stoel vastbinden om hem te verhinderen ergens naartoe te gaan.
Daarmee eindigde het gesprek.
Op de ochtend van haar verjaardag opende Andrej de kledingkast en pakte een wit overhemd.
Ik zag het aan de kast hangen, maar zei niets.
Tijdens het ontbijt vertelde Sonja over een opdracht voor school. Ze moesten een model van een kamer maken van gekleurd karton.
– Ik heb heel stevig karton nodig zodat de muren niet omvallen, legde ze aan Andrej uit. – Als ik gewoon karton gebruik, ziet de kamer eruit alsof er een aardbeving is geweest.
– In de berging staat een doos van een monitor. Vanavond kijken we of we daar de muren uit kunnen snijden, antwoordde hij.
– Maar echt vanavond, niet morgen. Ik heb nog maar twee dagen.
– Ik heb de deadline gehoord. Na het eten gaan we bouwen.
Ik merkte dat Andrej zelfs niet naar het overhemd keek.
Rond tien uur belde Galina Viktorovna.
Hij was net boodschappen in de keukenkastjes aan het leggen en zette de telefoon op luidspreker.
– Andrej, hoe laat kom je? vroeg ze zonder begroeting. – Olga is er al. Ik moet weten wie waar gaat zitten.
Andrej zette een pak griesmeel op de plank.
– Mam, ik heb je nog helemaal niet gezegd dat ik kom.
– Begin daar ‘s ochtends niet over. Ira mag zo beledigd zijn als ze wil. Ik ga haar niet bellen om me te vernederen. Maar jij bent mijn zoon en je hoort op de zestigste verjaardag van je moeder te komen.
Andrej deed de kast dicht.
– Het woord ‘hoort’ gaat ons nu echt niet helpen om normaal met elkaar te praten.
– Hoe moet ik dan met je praten? Je loopt al drie dagen om dit verhaal heen alsof er iets verschrikkelijks is gebeurd. Een kind kreeg geen taart. Mijn hemel, mensen hebben echte problemen en jullie maken van een dessert een tragedie.
– Het gaat niet om het dessert. Je weet heel goed waarom dit is gebeurd.
– Omdat je vrouw besloten heeft van mij een slechte stiefmoeder te maken.
Andrej glimlachte zonder enige vrolijkheid.
– Mam, een stiefmoeder kun je helemaal niet zijn. Daarvoor zou je het kind op zijn minst als familie moeten erkennen.
Aan de andere kant bleef het even stil.
Galina Viktorovna sprak nu harder.
– Als je sarcastisch wilt doen, doe dat dan vanavond na mijn verjaardag. Nu heb ik geen tijd. Kom alleen. Ira kan thuisblijven als ze dat zo graag wil. En neem het meisje niet mee. Dan hoeft niemand aan tafel ruzie te maken.
Andrej bewoog niet meer.
– Herhaal dat eens. Stel je nu werkelijk voor dat ik alleen naar je verjaardag kom, zonder mijn vrouw en mijn dochter, zodat het voor jou gemakkelijker is?
– Ik stel voor dat we één dag geen voorstelling maken. Ira heeft zelf gezegd dat ze niet komt. En het meisje zal na dat gedoe waarschijnlijk ook met een lang gezicht aan tafel zitten. Waarom zou je dat allemaal op een feestelijke dag willen?
Ik stond bij de gootsteen en keek naar Andrej.
Hij haalde de telefoon van de luidspreker, maar zijn stem werd alleen maar duidelijker.
– Mam, noem Sonja niet ‘het meisje’ alsof je haar naam voor het eerst hoort.
– Andrej, ik weet heel goed hoe ze heet. En ik weet ook heel goed dat jij drie jaar geleden de adoptie hebt geregeld. Maar dat was jouw keuze. Niemand heeft het mij gevraagd.
– En dat hoefde ook niet. Toen ik besliste wie mijn dochter is, hoefde jij daar niet over geraadpleegd te worden.
– Precies. Jouw dochter. Niet de mijne.
– Niemand dwingt je om van haar te houden. Maar je kunt een kind ook zonder grote liefde gewoon niet vernederen.
– Ik heb haar niet vernederd! antwoordde Galina Viktorovna scherp. – Ze zat in mijn huis en at aan mijn tafel. Wat had ik dan nog moeten doen? Een kroon op haar hoofd zetten?
Andrej zei enkele seconden niets.
Toen hij antwoordde, was zijn stem zachter.
– Je hebt het zelf geformuleerd. Voor jou hoort Sonja dankbaar te zijn omdat ze überhaupt in jouw buurt mag zijn.
– Verdraai mijn woorden niet.
– Ik verdraai niets. Gisteren dacht ik er nog over om ten minste een uur te komen. Echt. Ik dacht dat ik apart met je kon praten en je verjaardag buiten ons conflict kon houden.
– Precies. Kom. Laat je vrouw je niet via het kind controleren.
Andrej lachte kort.
– Ira heeft me juist geen enkele keer gevraagd om thuis te blijven. Dat is precies het probleem, mam. Ik kan nu niet doen alsof iemand mij heeft gedwongen te kiezen. Ik moet echt zelf kiezen.
– En je kiest voor een schandaal in plaats van voor je moeder?
– Ik kies ervoor niet te komen waar ik zonder mijn gezin word uitgenodigd.
Galina Viktorovna verhief haar stem.
– Je komt niet op de zestigste verjaardag van je eigen moeder vanwege een vreemd kind?
Andrej steunde met zijn hand op de tafel.
– Nu kom ik zeker niet.
– Dus Ira heeft haar zin gekregen.
– Jij probeert alweer te doen alsof iedereen om jou heen de beslissingen neemt, behalve jijzelf. Ira heeft haar cadeau zelf geannuleerd. Ik neem mijn eigen beslissing. En jij hebt zelf besloten mijn dochter een vreemd kind te noemen.
– Ben je bereid je moeder op te geven voor een vrouw met wie je nog maar een paar jaar samenwoont?
– Je hoeft de formulering niet groter te maken dan ze is. Ik geef je niet op. Ik kom vandaag alleen niet naar je verjaardag omdat je je zoon wilt zien, maar zijn gezin niet wilt erkennen.
– Alle familieleden zullen vragen waar je bent.
– Je kunt hun de waarheid vertellen. Dat is eenvoudiger dan het verhaal over dat vreselijke stuk taart uit te leggen.
– Hier zul je later veel spijt van krijgen.
Andrej keek naar de slaapkamer, waar het witte overhemd nog steeds aan de kast hing.
– Misschien krijg ik van veel dingen spijt. Maar ik wil zeker geen spijt krijgen van het feit dat ik opnieuw heb gezwegen.
Galina Viktorovna ademde zwaar uit.
– Dus je hebt definitief besloten?
– Ik heb besloten dat ik er vandaag niet zal zijn. Gefeliciteerd met je verjaardag, mam. Ik wens je oprecht gezondheid. Maar ik kan niet komen en doen alsof er niets is gebeurd.
Hij beëindigde het gesprek.
Een paar seconden bleef hij bij de tafel staan en liep toen naar de slaapkamer.
Een minuut later kwam Andrej terug zonder het overhemd.
– Weggelegd? vroeg ik.
– Weggelegd.
– Weet je het zeker?
Hij keek me vermoeid aan.
– Je stond op het punt het hele opvoedkundige effect van je uitspraak dat ik zelf moet beslissen, te verpesten.
Ik glimlachte onwillekeurig.
– Goed. Dan trek ik mijn vraag in.
– Dank je. Hoewel je één keer zou kunnen zeggen dat ik het goed heb gedaan.
– Ik kan zeggen dat je eindelijk bent gestopt met doen alsof je het overduidelijke niet ziet.
Andrej kneep zijn ogen samen.
– Wat een ongelooflijk gul compliment. Nu heb ik echt een reden om verder te leven.
– Wen er maar niet aan. Het volgende moet je verdienen.
Sonja stak haar hoofd om de hoek.
– Maken jullie alweer ruzie?
Andrej draaide zich naar haar toe.
– Nee. Mama probeert haar bewondering voor mijn sterke kanten alleen op een heel bijzondere manier te uiten.
– Dat heb ik helemaal niet gezegd, zei ik.
Sonja keek naar ons allebei.
– Dan maken jullie dus zeker ruzie.
Andrej knikte.
– Goed, we zijn ontmaskerd. Maar de ruzie is voorbij. Laat vanavond liever je kamerproject zien voordat je moeder besluit ook mijn karton te annuleren.
– Het karton heb ik niet zelf betaald, dus juridisch gezien maak je weinig kans, antwoordde ik.
Andrej begon te lachen.
Het was de eerste normale lach in een hele week.
Over de verjaardag spraken we niet meer.
Rond zeven uur ‘s avonds stuurde Olga Andrej een bericht.
Hij las het en gaf zijn telefoon aan mij.
‘Mama heeft de hele avond gewacht tot je toch nog zou komen. Ze wilde zelfs de stoel naast zich niet laten weghalen. Ze zei dat je te laat zou komen.’
Daarna kwam er een foto.
Een lange tafel. Bloemen. Feestelijk geklede gasten. Galina Viktorovna in een donkerblauwe jurk aan het hoofd van de tafel.
Naast haar stond een lege stoel.
– Heeft Olga dit expres gestuurd? vroeg ik.
– Ik denk dat ze hoopt dat ik me schuldig voel en nu alsnog ga.
– Voel je je schuldig?
Andrej keek nog eens naar de foto.
– Ik vind het vervelend. Het is tenslotte mijn moeder. Maar iets vervelend vinden en je schuldig voelen zijn twee verschillende dingen.
Hij vergrendelde zijn telefoon en legde hem met het scherm naar beneden op tafel.
Sonja kwam met een liniaal uit haar kamer gerend.
– Pap, je hebt beloofd dat je na het eten met het karton zou helpen. Als we nu niet beginnen, krijg ik de meubels niet af.
Andrej stond op.
– Ik weet het. Kom, we gaan bouwen. Maar ik waarschuw je meteen: ik kan geen bank op schaal uitsnijden.
– De bank doe ik zelf. Ik heb van jou alleen de muren nodig.
– Dat is nog eens vertrouwen. De belangrijkste opdracht geef je aan de man die drie dagen lang niet kon beslissen of hij een overhemd moest aantrekken of niet.
Sonja keek hem verbaasd aan.
– Welk overhemd?
Andrej opende de deur van de berging.
– Geen overhemd meer. Dat is een volwassen en vooral heel saai verhaal.
Ik keek nog één keer naar de foto op zijn telefoon.
Op de zestigste verjaardag van Galina Viktorovna bleef de stoel naast haar de hele avond leeg.
