De arbeidsprijs van plannen is vaak onzichtbaar
Juist daar zit volgens een verkenning* van ambtenaren van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) een belangrijke blinde vlek. Bij veel plannen en begrotingen brengen beleidsmakers nog onvoldoende in kaart welk beslag zij leggen op schaarse arbeidskrachten.
Dat geldt niet alleen voor uitgaven, maar ook voor bijvoorbeeld belastingvoordelen. Die worden vaak ingevoerd om publieke doelen te bereiken, zoals herverdeling, verduurzaming of innovatie. Maar daarmee beïnvloeden ze vaak onbedoeld in welke sectoren mensen in Nederland werken, en dus ook waar ze niet meer beschikbaar zijn.
Neem het lage btw-tarief op voedingsmiddelen. Dat is ingevoerd om boodschappen betaalbaar te houden voor mensen met een laag inkomen. Hierdoor zijn boodschappen, maar bijvoorbeeld ook afhaalmaaltijden en restaurantbezoekjes, goedkoper voor iedereen. En omdat meer mensen het zich kunnen veroorloven, zijn er ook meer mensen nodig die in de voedingsmiddelenindustrie, horeca en landbouw werken. Alleen al door dit lage btw-tarief werken er naar schatting zo’n tienduizend mensen extra in deze sectoren. Arbeid die daardoor niet elders beschikbaar is.
Hetzelfde geldt voor wet- en regelgeving. Regels worden ingevoerd om publieke belangen te beschermen, zoals veiligheid op de werkvloer, privacy en financiële stabiliteit. Maar bij het maken van regels is er weinig aandacht voor de ‘arbeidsprijs’: achter een verplichting zitten mensen die formulieren invullen, controles uitvoeren, toezicht houden of rapportages schrijven. Dat zijn uren die niet ergens anders aan besteed kunnen worden.
Zo verplicht antiwitwasregelgeving banken om uitgebreid onderzoek te doen naar hun klanten. Die regels zijn ingevoerd met het idee dat ze financiële criminaliteit en terrorismefinanciering helpen bestrijden, maar kennen een aanzienlijke arbeidsprijs in de uitvoering. De Algemene Rekenkamer laat zien dat er bij negen banken inmiddels zo’n 13.000 voltijdbanen bestaan voor witwascontroles,* terwijl onduidelijk is hoeveel effect dat precies heeft op het terugdringen van witwassen. Ook hier gaat het om duizenden professionals die daardoor niet ergens anders inzetbaar zijn.
Dit is geen pleidooi voor minder regels en belastingvoordelen. Wel om bij het maken van nieuwe plannen expliciet mee te wegen hoeveel arbeid ermee gemoeid is. Zo wordt de verborgen arbeidsprijs zichtbaar.
