– Begrijpen.
« En weet je waar ze naar kijken? Naar jouw appartement met twee slaapkamers. Ze hebben het in gedachten al verkocht, opgedeeld en zichzelf een rustig pensioen verzekerd. »
Nastya glimlachte en stopte een stukje in haar mond.
‘Miron heeft het al voorgesteld,’ zei ze.
Dasha liet de mandarijn vallen.
– Co?!
« Gisteren. Letterlijk: ‘Laten we je appartement met twee slaapkamers verkopen, de schuld aflossen, een studio kopen en eindelijk gaan leven.’ Hij zei het zo makkelijk. Zonder aarzeling. »
« Ze gaan snel, » floot Dasha. « Nu begint het tweede deel: ze zullen proberen je te pakken. ‘Als je van me houdt, bewijs het dan,’ ‘Als je van me houdt, tel je niet mee,’ ‘Als je van me houdt, teken dan.’ Het is een beproefde formule; ik heb het gezien in Kostya’s familie. »
– Ik zie.
– Dus wat heb je ervan begrepen?
Nastya keek naar haar handen.
« En ik hou van hem, » zei ze. « Dat is gewoon zo verachtelijk. Ik hou van hem, Dash. En ik zie geen uitweg. »
***
De volgende avond kwam Miron terug met de tas, zette hem in de gang en begon meteen te praten, alsof hij een onderbroken gedachte wilde voortzetten.
« Ik heb er goed over nagedacht, » zei hij. « We betalen het geleidelijk af. Niet ik, maar wij samen. We nemen parttime werk aan. Ik kan op zaterdag in de zagerij werken. Misschien kun je hommels kweken voor particulieren; iedereen heeft tegenwoordig een kas… »
– Stop.
– Nastia, we betalen dit bedrag binnen twee jaar af en dan wordt het makkelijker…
‘Stop, Miron,’ zei Nastya terwijl ze opstond. ‘Ik betaal niet.’
Hij stotterde midden in een zin.
— Wat bedoel je met dat je het niet zult doen?
« Letterlijk. Ik wil een echtgenoot, geen afhankelijke die met de lepel gevoerd moet worden terwijl hij elke cent uitgeeft aan het appartement van zijn zus. Ik verkoop het tweekamerappartement van mijn opa niet. En begin niet over liefde – liefde heeft er niets mee te maken. »
‘Hoezo is dat onbelangrijk?!’ Hij huiverde. ‘Dit is het allerbelangrijkste!’
« Het belangrijkste is het terugbetalingsschema. Dat heeft twee kanten. Er wordt geen woord gerept over liefde. »
Miron liet zich in een stoel zakken en greep naar zijn hoofd.
« Achttien miljoen – dat is niet fataal, » zei hij snel. « Mensen leven ook met grote exemplaren. We zijn jong, we zijn gezond, we kunnen het aan. Nastya, je houdt toch van me? »
« Er is geen ‘wij’ in deze schuld, » zei ze. « Er is jij. Je zus. Je moeder, die je overgehaald heeft en beloofd heeft het terug te betalen. Je vader, die erover gezwegen heeft. Dit is de rekening van jullie familie, niet de mijne. »
« Dus je bent gewoon zo – aan de zijlijn? Je laat hem verdrinken? »
« Je bent niet aan het verdrinken. Je bent aan het zwemmen. Je wilt dat ik je reddingslijn ben. Deze rol is niet geschikt voor mij. »
Hij schrok en zijn gezicht vertrok in een grimas.
‘Dus je houdt niet van me!’ schreeuwde Myron. ‘Het is allemaal duidelijk. Als je van me hield, zou je niet op je centen letten. Je bent gewoon koud en berekenend…’
‘Als het je een beter gevoel geeft, dan ja,’ antwoordde Nastya kalm. ‘Ik vind het niet leuk. Nou ja, dan zij het zo.’
En toen werd hij bang. Nastya zag het duidelijk: hij besefte dat als hij nog één woord zei, ze zijn ring zou afdoen.
‘Oké, dat is het dan,’ mompelde hij, terwijl hij zijn jas pakte. ‘Ik moet kalmeren. We zijn allebei nerveus. Ik ga naar mijn ouders, morgen praten we rustig verder.’
De deur sloot. Nastya bleef even in de gang staan, pakte toen haar telefoon en begon door de foto’s te scrollen.
Daar stonden ze op het observatiedek, haar haar viel over haar gezicht. Daar stond hij, zijn handschoen uit zijn zak stekend, onhandig, vrolijk. Daar was de ring om haar vinger, oktober, de glinstering van de lichtjes. Ze hield van deze man – en diezelfde man had zes maanden lang zorgvuldig, geduldig een val voor hem opgezet, als een strik voor een vogel: zodat hij er vrijwillig in zou vliegen en ermee zou instemmen alles wat hij bezat te verkopen.
Nastya kleedde zich aan en ging weg. Ze ging niet naar haar moeder – dat zou hebben betekend: « Zie je wel, ik had gelijk » en een telefoontje naar Artyom. Ze ging naar haar grootmoeder.
Zoya Petrovna opende de deur, gekleed in een schort en met een bril op haar voorhoofd, en zonder vragen te stellen, liet ze haar kleindochter aan de ronde tafel plaatsnemen.
‘Graag gedaan,’ zei ze. ‘Maar geen introducties. In de twintig jaar dat ik president was, kreeg ik er twee per dag.’
Nastya vertelde het verhaal. Oma luisterde, haar bevlekte handen op tafel laten rustend, en kreunde een keer – precies daar, zo’n veertig procent.
‘Hou je van hem?’ vroeg Zoya Petrovna toen haar kleindochter stilviel.
‘Ik hou van je,’ zei Nastya. ‘En ik word er misselijk van.’
« Het is waar, het is walgelijk. Hij heeft je vreselijk behandeld. Niet dom, maar afschuwelijk. Een dom iemand zou het gewoon hebben neergelegd en zijn gaan huilen. Maar deze man legde de papieren neer als lokaas in een muizenval. »
– Wat moet ik doen, oma?
Zoya Petrovna zette haar bril recht en keek haar recht in de ogen.
‘Laten we dit nog een laatste keer controleren,’ zei ze. ‘Eerlijk gezegd, in het bijzijn van getuigen. Ga naar een notaris en teken de huwelijksvoorwaarden. Clausule één: wat van mij is, blijft van mij. Het appartement, alles wat we vóór de bruiloft hebben gekocht, alles wat we als cadeau hebben gekregen en geërfd. Clausule twee: zijn schulden zijn zijn persoonlijke verplichting, ontstaan vóór de bruiloft, en zijn vrouw is daarvoor niet aansprakelijk, geen cent.’
– En de derde?
« En de derde is de belangrijkste. Hij is verplicht om minstens twee derde van zijn inkomen in het gemeenschappelijke fonds te storten. Niet ‘wat er overblijft na het betalen van de bankbijdragen’, maar twee derde. Neem gerust een tweede baan, laad de karren vol, maar zorg voor je gezin en betaal de schuld af van je aandeel. »
– Hij kan er niet tegen.
« Laat hem dan maar op zoek gaan naar een beter salaris, niet naar een duurdere vrouw. Nastya, luister goed: als hij weigert, dan is dat de oplossing. Het betekent dat hij sowieso al van plan was om de schuld aan jou door te schuiven. Misschien niet alles, maar een deel. Mannen zijn net als water in deze branche: waar een scheur is, stroomt het water. »
— Wat als hij ermee instemt?
‘Dat is een kans,’ zei oma. ‘Het is een kleine kans, maar hij bestaat. Ik had een voorman op de collectieve boerderij: hij dronk al het voer op en werkte vervolgens drie jaar lang zonder een dag vrij te nemen. En hij had het zelf uitgerekend. Mensen zijn verschillend. Maar je moet het op papier controleren, niet met tranen.’
***
De volgende dag om vier uur verscheen Nastya voor de deur van het huis van Mirons ouders. Gleb Iljitsj deed de deur open en bleef zwijgend aan de zijkant staan. Alle drie zaten al in de kamer: Tamara Lvovna op de bank, Miron bij het raam en hun vader op de rand van een stoel.
« Ik blijf hier niet lang, » zei Nastya zonder te gaan zitten. « Ik zeg de bruiloft niet af. »
Miron schrok en zijn gezicht lichtte op als een gloeilamp.
– Nastyusha!
