‘Ik weet het niet.’
Dat antwoord hoorde ik vandaag voor de tweede keer.
Eerst van Brandsma.
Nu van mijn broer.
Misschien was eerlijkheid soms niets meer dan eindelijk toegeven dat je geen goede reden had voor iets wat je jarenlang vanzelfsprekend had gevonden.
De ceremonie begon om elf uur.
Gert zat op de tweede rij.
Ik zag hem toen ik naar voren liep.
Mijn naam werd aangekondigd.
Mijn vorige functies werden genoemd.
Operationele plaatsingen.
Stafverantwoordelijkheden.
Commando-ervaring.
Internationale missies.
Onderscheidingen.
Niet als opschepperij.
Als onderdeel van de formele overdracht.
Maar ik zag wat ieder woord met mijn broer deed.
Hij had jarenlang grappen gemaakt over ‘papier schuiven’.
Nu hoorde hij honderden militairen zwijgend luisteren naar het dossier achter die grappen.
De vertrekkende commandant gaf het woord aan mij.
Ik liep naar de lessenaar.
Voor me stonden de mannen en vrouwen aan wie ik vanaf dat moment leiding zou geven.
Ik had een voorbereide toespraak.
Ik legde mijn papieren neer.
En gebruikte hem niet.
‘Vanmorgen ben ik bij de hoofdpoort tegengehouden.’
Er ging een kleine beweging door de zaal.
Gert keek op.
‘Mijn legitimatie werkte niet.’
Ik wachtte.
‘Dat is geen probleem. Sterker nog, ik verwacht van iedere militair die verantwoordelijk is voor beveiliging dat hij of zij iemand tegenhoudt wanneer identificatie niet klopt.’
Ik zag Brandsma achteraan staan.
Iemand had hem blijkbaar naar de ceremonie gestuurd.
Zijn gezicht stond strak.
‘Maar veiligheid betekent niet dat we stoppen met nadenken.’
De zaal werd volledig stil.
‘Procedures bestaan niet om ons gezond verstand te vervangen. Ze bestaan om te voorkomen dat vooroordelen, aannames of persoonlijke indrukken onze beslissingen overnemen.’
Brandsma keek naar mij.
‘Als iemand niet is wie hij beweert te zijn, moeten we dat vaststellen.’
Ik pauzeerde.
‘En als iemand wél is wie hij beweert te zijn, moeten we ook bereid zijn dat vast te stellen.’
Niemand lachte.
Dat wilde ik ook niet.
‘De kwaliteit van een organisatie blijkt niet uit het feit dat er nooit fouten worden gemaakt. Dat is onmogelijk.’
Ik keek over de zaal.
‘Ze blijkt uit wat we doen zodra we ontdekken dat we fout zaten.’
Mijn ogen gingen heel even naar Gert.
‘Verdedigen we onze eerste aanname?’
‘Zoeken we een excuus?’
‘Geven we iemand anders de schuld?’
‘Of corrigeren we onszelf?’
Ik liet de stilte vallen.
‘Dat is het soort organisatie dat ik hier wil leiden.’
Na afloop stonden tientallen mensen in de ontvangstruimte.
Officieren kwamen zich voorstellen.
Onderofficieren.
Burgerpersoneel.
Vertegenwoordigers van verschillende eenheden.
Gert bleef op afstand.
Pas toen de ruimte leger werd, kwam hij naar me toe.
‘Mooie speech.’
‘Dank je.’
Hij stak zijn handen in zijn zakken.
‘Dat stuk over aannames…’
‘Ja?’
‘Dat ging niet alleen over die korporaal.’
Ik zei niets.
‘Het ging ook over mij.’
‘Als jij dat erin hoorde, moet je misschien bedenken waarom.’
Hij lachte kort.
‘Je bent echt irritant geworden.’
‘Dat zei je op mijn veertiende ook.’
Voor het eerst die dag glimlachte ik.
Heel even deed hij dat ook.
Toen verdween zijn glimlach.
‘Waarom heb je me eigenlijk meegenomen?’
De vraag verraste me.
‘Dat heb ik je verteld.’
‘Nee.’
Hij schudde zijn hoofd.
‘Je zei dat je wilde dat ik de kazerne zag.’
Hij keek me aan.
‘Waarom wilde je dat zo graag?’
Ik dacht eraan te liegen.
Te zeggen dat het gewoon gezellig leek.
Dat familie bij belangrijke momenten hoort te zijn.
Maar na dertig jaar verdienden we misschien eindelijk de waarheid.
‘Omdat ik nog steeds wilde dat je trots op me was.’
Zijn gezicht veranderde.
Ik haatte hoe kwetsbaar die woorden klonken.
Ik was brigadegeneraal.
Ik had verantwoordelijkheid gedragen waar Gert zich nauwelijks iets bij kon voorstellen.
En toch was er ergens in mij nog steeds dat achttienjarige meisje aan de eettafel.
De familie lachte.
Gert zei:
‘Soldaatje spelen.’
En ik wilde bewijzen dat ik geen grap was.
‘Ik dacht,’ zei ik, ‘dat als je dit zag, je eindelijk zou begrijpen dat mijn carrière echt is.’
Gert keek naar de grond.
‘Ik wist dat het echt was.’
‘Nee.’
‘Jawel.’
