Andrej draaide zich helemaal naar haar toe.
– Ik denk dat jij mijn dochter bent. En wat iemand anders over jou denkt, verandert niets aan wie jij voor mij bent.
Ik keek naar de voorruit.
Ik wilde blij zijn met zijn woorden.
Maar ik zag steeds een ander beeld voor me: Sonja bij het raam en Andrej, die alles had gezien, maar pas opstond toen ik het deed.
Thuis trok onze dochter zich snel om en ging naar haar kamer.
Een paar minuten later keek ik bij haar.
Ze had al een grote puzzel op haar bed gelegd, die ze samen met Andrej aan het maken was.
– Mam, vraag me vandaag alsjeblieft niet meer naar oma, goed? Ik wil het vandaag niet over haar hebben.
– Goed. Vandaag praten we er niet meer over. Als je er later zelf op terug wilt komen, zal ik naar je luisteren.
– Ik ga liever mijn puzzel maken. De lucht is verschrikkelijk. Alle stukjes lijken bijna hetzelfde.
– Dan laat ik je alleen met die verschrikkelijke lucht.
Voor het eerst die avond glimlachte Sonja een beetje.
Ik liet de deur op een kier en liep naar de keuken.
Andrej stond bij de tafel, nog steeds in dezelfde trui.
Ik pakte mijn telefoon.
– Wat zoek je? vroeg hij terwijl hij aandachtig naar het scherm keek.
– De e-mail van het sanatorium.
Hij begreep het meteen.
– Ira, wacht. Wil je mama’s cadeau nu echt annuleren?
– Het is nog geen cadeau. Het is voorlopig alleen een reservering die ik heb betaald. Ik heb hem nog helemaal niet aan haar gegeven.
Andrej wreef met zijn hand over de rand van de tafel.
– Ik begrijp dat je boos bent. Ik ben zelf ook boos. Maar de reis was duur, en zestig word je maar één keer. Misschien moet je tenminste hierover niet te snel beslissen?
Ik opende de annuleringsvoorwaarden.
– Ik beslis niet te snel. Integendeel. Ik doe eindelijk niet meer alsof er niets ernstigs is gebeurd.
– Het is toch een cadeau voor haar zestigste verjaardag.
– Precies. En ik begrijp niet waarom ik een dure reis cadeau zou doen aan een vrouw die mijn kind vandaag bewust heeft vernederd.
– Ze zal zeggen dat je wraak neemt.
– Laat haar dat maar zeggen. Ik neem niets van haar af wat van haar is. Ik annuleer iets wat ik van plan was haar te geven, maar wat ik nog niet heb gegeven.
Andrej zweeg.
Volgens de voorwaarden kon de reis vóór de aankomstdatum worden geannuleerd. Het geld zou worden teruggestort op de kaart waarmee de reservering was betaald.
Ik drukte op de annuleerknop.
Op het scherm verscheen een bevestiging.
– Klaar, zei ik. – De reservering bestaat niet meer.
Andrej ging tegenover me zitten.
– En ga je ook niet naar haar verjaardag?
– Nee. En Sonja gaat er ook niet heen.
– Na vandaag ben ik het ermee eens dat Sonja daar niet naartoe moet. Maar als ik helemaal niet ga, zal mama dat zien als een definitieve breuk.
– En als je alleen gaat, zal ze het zien als bewijs dat ze gelijk had.
Hij fronste.
– Dus je wilt toch dat ik ook niet ga?
– Nee, Andrej. Daarom zeg ik niet: ‘Of wij, of je moeder.’ Ik heb geen man nodig die thuisblijft omdat zijn vrouw hem verbiedt te gaan. Ik heb mijn beslissing voor mezelf en voor mijn minderjarige kind genomen. Jij moet zelf beslissen over jezelf.
Hij keek weg.
– Het klinkt alsof iedere keuze die ik maak verkeerd zal zijn.
– Nee. Alleen zal jouw keuze voor het eerst zichtbare gevolgen hebben.
Andrej keek me aan.
– Vind je me nu een lafaard?
– Ik denk dat je jarenlang steeds de makkelijkste manier hebt gekozen om met je moeder om te gaan. Zij zet druk, jij geeft toe en daarna leg je mij uit dat er anders ruzie zou komen. Vandaag betaalde Sonja de prijs voor die gewoonte.
Hij knikte langzaam.
– Ik zat tegenover haar. Ik zag hoe ze Kirill taart gaf en daarna Masja. Ik dacht zelfs: nu geeft ze Sonja een stuk. Toen begreep ik dat ze dat niet zou doen. En toch zweeg ik.
– Waarom?
– Omdat ik mijn hele leven heb geleerd het moment te herkennen waarop je beter niet met mama kunt discussiëren. Ze kan een uur, twee uur of een hele week druk uitoefenen totdat iemand uiteindelijk toegeeft, gewoon zodat ze ophoudt. Ik heb al op school geleerd om toe te geven.
– Je mag haar toegeven wat je wilt, zolang jij zelf de prijs betaalt. Maar vandaag betaalde Sonja voor jouw gemak.
Andrej trok een pijnlijk gezicht.
– Dat begrijp ik.
– Goed. Dan hoef ik je verder niets uit te leggen.
Hij stond op, liep naar de keukendeur en bleef daar even staan.
