Oplossing: een arbeidsbegroting
Maar zolang niet zichtbaar is hoeveel arbeid politieke plannen vergen, zijn bewuste politieke keuzes nauwelijks mogelijk. Er kan dan immers geen expliciete afweging worden gemaakt over de inzet van schaarse arbeidskrachten. Daardoor heeft de overheid minder grip op welke plannen uiteindelijk wel of niet worden gerealiseerd. Het risico daarvan is dat het succes van plannen steeds meer bepaald wordt door factoren als de kwaliteit van wervingscampagnes, recruiters, employer branding en zijinstroomregelingen, in plaats van maatschappelijke prioriteiten.
Daarom is het tijd voor iets nieuws: niet alleen een financiële begroting, maar ook een arbeidsbegroting. Zo’n begroting laat zien hoeveel arbeid nieuwe uitgaven, belastingen en regels vragen, en waar plannen om dezelfde mensen concurreren.
Met zo’n arbeidsbegroting wordt sneller zichtbaar waar plannen in de uitvoering kunnen vastlopen. Het kabinet moet dan niet alleen zorgen voor financiële dekking, maar ook voor een uitvoerbaar plan: bijvoorbeeld door plannen die méér arbeid vergen te compenseren met maatregelen die juist arbeid vrijspelen.
Op deze manier kan het debat verschuiven van de vraag of er ergens nog een miljard bij kan, naar de vraag of plannen wel uitvoerbaar zijn. En misschien nog belangrijker: het dwingt tot een debat over waar we in Nederland willen dat mensen aan werken. Houden subsidies voor vervuilende industrie niet te veel technici vast? Vragen sommige regels meer arbeid dan ze aan bescherming opleveren? En waar haalt defensie straks ingenieurs vandaan, terwijl diezelfde mensen ook nodig zijn voor het elektriciteitsnet, de woningbouw en de energietransitie? Dat zijn relevantere discussies dan alleen de financiële dekking van beleid.
Prinsjesdag 2.0
Met een beetje fantasie loopt straks niet alleen de minister van Financiën met het bekende koffertje naar de Tweede Kamer, maar ook de minister van SZW met een gereedschapskist onder de arm. Daarin zit de arbeidsbegroting: een plan dat niet alleen laat zien wat beleid kost, maar ook wie het gaat uitvoeren en waar we in Nederland de komende tijd aan willen werken.
Misschien wordt Verantwoordingsdag dan ook een stuk feestelijker. Niet langer een dag waarop bewindspersonen uitleggen waarom plannen zijn vastgelopen, maar een dag waarop zichtbaar wordt wat daadwerkelijk is gerealiseerd. Dát zou pas een reden zijn voor koetsen, kleurrijke jurken, kekke hoedjes en rokkostuums.
